Tesbih ile Kıble Nasıl Bulunur?
İnternette ve halk arasında zaman zaman «Tesbihi ipe asıp serbest bırakınca imamesi kıbleyi gösterir» veya «Tesbih sallanarak kıble yönü bulunur» şeklinde bilgilerle karşılaşabilirsiniz.
Ancak tesbihin kendi başına yön gösteren bir özelliği yoktur. Bir tesbihi salladığınızda veya havada serbest bıraktığınızda hareket edeceği yön; ipin yapısı, yer çekimi, hava hareketleri ve tesbihi nasıl tuttuğunuz gibi fiziksel etkenlerden etkilenir.
Bu nedenle tesbihin imamesinin döndüğü veya sallandığı yönü kıble olarak kabul etmek, güvenilir bir yöntem değildir.
Fakat tesbih tamamen işe yaramaz da değildir. Tesbihin ipini, güneş ve gölge yönteminde basit bir ölçüm aracı olarak kullanabilirsiniz.
Tesbihle Güneş ve Gölge Yöntemi
Güneşin gün içerisindeki hareketi nedeniyle dik duran bir cismin gölgesi de sürekli yer değiştirir. Bu hareketten yararlanarak doğu ve batı doğrultusunu belirlemek mümkündür.
Diyanet İşleri Başkanlığı da kıble tespitinde güneşin konumundan ve dik cisimlerin gölgelerinden yararlanılan yöntemleri açıklamaktadır. Kıble Saati yönteminde, belirlenen saatte dik bir cismin gölgesinin uzandığı yön kıbleyi gösterir.
İhtiyacınız olanlar
- 20-30 cm uzunluğunda düz bir çubuk
- Bir tesbih (99'luk)
- Güneş alan düz bir zemin
- Gölge noktalarını işaretlemek için küçük taşlar veya benzeri bir nesne
1. Çubuğu dik olarak yerleştirin
Düz ve güneş alan bir zemine çubuğu mümkün olduğunca dik şekilde yerleştirin. Güneş ışığı çubuğa vurduğunda zeminde bir gölge oluşacaktır.
2. Öğleden önce gölgenin ucunu işaretleyin
Öğle vaktinden önce çubuğun gölgesinin ucunu bulun ve burayı A noktası olarak işaretleyin. Bu noktayı tesbihin bir tanesini kullanarak da belirleyebilirsiniz.
Sabah saatlerinde güneş doğu tarafında olduğu için çubuğun gölgesi batı yönüne doğru düşer.
3. Tesbih ipiyle mesafeyi ölçün
Çubuğun dibini merkez kabul edin ve tesbihin ipini çubuğun dibinden A noktasına kadar uzatın. Böylece ilk gölge uzunluğunu ölçmüş olursunuz.
Bu mesafeyi yarıçap kabul ederek çubuğun etrafında bir daire oluşturun. Dairenin çok hassas olması gerekmez; amaç, gölgenin daha sonra aynı uzunluğa ulaştığı noktayı belirleyebilmektir.
4. Öğleden sonra ikinci noktayı işaretleyin
Güneş gökyüzünde ilerledikçe gölge önce kısalır, ardından öğle vaktinden sonra tekrar uzamaya başlar.
Gölge yeniden çizdiğiniz dairenin üzerine ulaştığında bu noktayı B noktası olarak işaretleyin.
5. A ve B noktalarını birleştirin
Şimdi tesbihin ipini A ve B noktaları arasında mümkün olduğunca düz şekilde gerin. A ile B arasındaki çizgi doğu-batı doğrultusunu verir.
Sabah saatlerinde işaretlediğiniz A noktası batı tarafını, öğleden sonra işaretlediğiniz B noktası ise doğu tarafını gösterir.
Peki Kıble Yönü Nasıl Bulunur?
Doğu ve batı doğrultusunu belirledikten sonra kuzey ve güney yönlerini de yaklaşık olarak belirleyebilirsiniz.
Yüzünüzü doğuya çevirdiğinizde önünüz doğu, arkanız batı, sağınız güney ve solunuz kuzey olur.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Türkiye'nin her yerinde kıble açısı aynı değildir. Kâbe'nin bulunduğunuz noktaya göre yönü, konumunuza bağlı olarak değişir. Diyanet de kıble açısının bulunduğunuz nokta ile Kâbe arasındaki konuma göre hesaplandığını ve Türkiye'deki şehirlerin kıble açılarının farklı olduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle sadece «güneydoğuya dönmek» her şehir için kesin bir kıble açısı anlamına gelmez. Güneş ve gölge yöntemiyle ana yönleri bulabilir, ardından bulunduğunuz yere ait kıble açısını dikkate alabilirsiniz.
Tesbihi Sallamak ile Gölge Yöntemi Aynı Şey Değil
Buradaki ayrım önemli.
Tesbihi sallayıp imamenin hareket ettiği yöne bakmak, tesbihin kendisinin yön gösterdiği varsayımına dayanır. Bunun kıble yönünü belirlediğini gösteren güvenilir bir ölçüm mekanizması bulunmamaktadır.
Tesbihin ipini gölge yönteminde kullanmak ise farklıdır. Burada tesbihin yön gösterdiği söylenmez. Tesbih yalnızca iki nokta arasındaki mesafeyi ölçmek veya noktaları birleştirmek için kullanılan pratik bir araçtır.
| Yöntem | Değerlendirme |
|---|---|
| Tesbihi sallayıp imamenin yönüne bakmak | Güvenilir bir yön bulma yöntemi değildir. |
| Tesbihi havada serbest bırakıp hareketini izlemek | Güvenilir bir yön bulma yöntemi değildir. |
| Tesbih tanelerini sayarak yön tahmini yapmak | Kıble yönünü belirleyen bir ölçüm yöntemi değildir. |
| Tesbih ipini gölge yönteminde kullanmak | Güneş ve gölge hareketinden yararlanan fiziksel bir ölçüm uygulamasıdır. |
Daha Hassas Bir Kıble Yönü İstiyorsanız
Güneş ve gölge yöntemiyle yönünüzü belirlemek mümkün olsa da kıbleyi bulunduğunuz noktaya göre daha hassas şekilde öğrenmek için konuma dayalı hesaplama kullanabilirsiniz.
Diyanet'in kıble açısı hesaplamalarında da bulunduğunuz konum ile Kâbe arasındaki geometrik ilişki esas alınmaktadır.
Bulunduğunuz konuma göre kıble yönünü öğrenin.
Kısacası, tesbih sallayarak kıble yönünü bulduğunuzu düşünmek ile tesbihi bir ölçüm aracı olarak kullanmak aynı şey değildir. Tesbihin kendisi yön göstermez; ancak güneş ve gölge yönteminde elinizdeki basit araçlardan biri olarak kullanılabilir.